रेल्वे सुरक्षेला बळकटी : भुसावळ विभागाचा ‘सुरक्षा कुंपण’ उपक्रम म्हणजे अंत्योदयाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी

पंडित दीनदयाल उपाध्याय यांनी प्रतिपादित केलेले अंत्योदय तत्त्वज्ञान म्हणजे समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत विकास पोहोचवणे. हे तत्त्वज्ञान केवळ आर्थिक मदत किंवा कल्याणकारी योजनांपुरते मर्यादित नसून, मानवी जीवनाच्या संरक्षणाशीही तितकेच निगडित आहे. याच विचारातून प्रेरणा घेत मध्य रेल्वेच्या भुसावळ विभागाने सार्वजनिक व रेल्वे हित यांचा समन्वय साधणारा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम हाती घेतला असून, रेल्वेमार्गालगत सर्वसमावेशक सुरक्षा कुंपण उभारणी सुरू केली आहे.

भुसावळ विभागातील इगतपुरी–भुसावळ, भुसावळ–बडनेरा आणि भुसावळ–खंडवा या महत्त्वाच्या रेल्वेमार्गांवर संपूर्ण लांबीमध्ये सुरक्षा कुंपण उभारण्याचे नियोजन आहे. दाट लोकवस्ती व संवेदनशील भागांतून जाणाऱ्या या मार्गांवर अनधिकृत रुळ ओलांडणे, अतिक्रमण आणि भटक्या जनावरांचा प्रवेश यामुळे अपघातांची गंभीर शक्यता निर्माण होत होती. या पार्श्वभूमीवर ही योजना दीर्घकालीन व संरचित उपाययोजना म्हणून राबवली जात आहे.

जीवांचे संरक्षण करणारे सुरक्षा कवच

सुरक्षा कुंपणामुळे रेल्वेमार्गांवर अनधिकृत प्रवेशास प्रभावी आळा बसणार आहे. यामुळे अपघाती मृत्यू व जखमींची संख्या कमी होण्यासोबतच रेल्वे वाहतुकीतील अचानक अडथळे टळणार आहेत. वेळेचे पालन, संचालनातील कार्यक्षमता आणि रेल्वे कर्मचाऱ्यांवरील मानसिक ताण कमी होण्यासही या उपाययोजनेचा मोठा फायदा होणार आहे. रेल्वे संचालनाचे संरक्षण म्हणजेच मानवी जीवनाचे संरक्षण, हा या उपक्रमामागील मूलमंत्र आहे.

पशुधन अपघातांना आळा

रेल्वेमार्गांवर भटक्या जनावरांच्या प्रवेशामुळे होणारे अपघात हे प्रवाशांच्या सुरक्षेसाठीही धोकादायक ठरतात. अचानक ब्रेक, डब्यांचे नुकसान, सेवा विस्कळीत होणे आणि गंभीर परिस्थितीत रुळांवरून घसरण्याचा धोका निर्माण होतो. संवेदनशील भागांत सलग सुरक्षा कुंपण उभारल्यामुळे जनावरांचा अनधिकृत प्रवेश रोखला जात असून, पशुधन अपघातांमध्ये लक्षणीय घट, मालमत्तेचे संरक्षण आणि अधिक सुरक्षित व सुरळीत रेल्वे वाहतूक सुनिश्चित होत आहे.

MRO व अपघातप्रवण ठिकाणांवर तांत्रिक उपाय

भुसावळ विभागाने मनुष्य रुळाखाली येण्याच्या (MRO) आणि रेल्वेवरील पशुधन अपघात प्रवण स्थळांची शास्त्रीय पद्धतीने ओळख केली आहे. अपघातांची आकडेवारी आणि प्रत्यक्ष पाहणीच्या आधारे संवेदनशील ठिकाणी शक्य असल्यास रोड अंडर ब्रिज (RUB) व अंडरपास उभारण्यात येत आहेत. लोकप्रतिनिधींकडून प्राप्त प्रस्ताव तांत्रिक व सुरक्षा निकषांवर तपासून कामे हाती घेतली जातात. सध्या विभागात १६० रोड अंडर ब्रिज कार्यान्वित असून सुरक्षित संपर्क व्यवस्थेला मोठी चालना मिळाली आहे.

पूरक पायाभूत सुविधा

सुरक्षा कुंपणासोबतच भुसावळ विभागात इतर संरचनात्मक उपायही राबवले जात आहेत. उच्च जोखीम भागांत कायमस्वरूपी सीमाभिंती, स्थानकांवर पादचारी पूल (FOB), एस्कलेटर व लिफ्टची उभारणी तसेच प्लॅटफॉर्मची उंची वाढवून ट्रेन–प्लॅटफॉर्ममधील अंतर कमी करण्यात येत आहे. यामुळे ज्येष्ठ नागरिक, महिला व दिव्यांग प्रवाशांसाठी सुरक्षित व सुलभ प्रवास सुनिश्चित होतो आणि धोकादायक रुळ ओलांडण्यास आळा बसतो.

इतर राज्यांतील यशस्वी अनुभव

गुजरात, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेशातील काही रेल्वेमार्गांवर सुरक्षा कुंपण उभारल्यानंतर अनधिकृत प्रवेश, MRO आणि पशुधन अपघातांच्या घटनांमध्ये मोठी घट झाल्याचे दिसून आले आहे. या अनुभवांमुळे भौतिक अडथळ्यांच्या माध्यमातून दीर्घकालीन सुरक्षा उपाय प्रभावी ठरतात, हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे.

जनजागृतीला प्राधान्य

केवळ पायाभूत सुविधा पुरेशा नसून नागरिकांच्या वर्तनात बदल घडविणेही आवश्यक असल्याने भुसावळ विभागात व्यापक जनजागृती मोहीम राबवली जात आहे. नियमित घोषणा, फलक, स्थानिक संवाद मोहिमा, तसेच रेल्वे संरक्षण दलाकडून संवेदनशील वस्त्यांमध्ये घरभेटी देऊन रेल्वे सुरक्षेचे महत्त्व पटवून दिले जात आहे. जीआरपी, नागरी प्रशासन व मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या समन्वयातून धोकाग्रस्त व्यक्तींकरिता समुपदेशन व हस्तक्षेपाची यंत्रणा अधिक सक्षम करण्यात आली आहे.

करुणामय प्रशासनाचा आदर्श

अंत्योदय अन्न योजना शरीराचे पोषण करत असताना, भुसावळ विभागाचा सुरक्षा कुंपण उपक्रम जीवनाचे संरक्षण करतो. सुरक्षित व सन्मानजनक हालचालीचा अधिकार सुनिश्चित करून हा उपक्रम अंत्योदयाला नवी दिशा देतो. रेल्वेचे हित म्हणजेच सार्वजनिक हित, या भावनेतून उभारले जाणारे प्रत्येक कुंपण म्हणजे एक संभाव्य जीव वाचविण्याची हमी आहे.
रेल्वेमार्गालगत उभारले जाणारे सुरक्षा कुंपण हे केवळ पायाभूत सुविधा नसून— अंत्योदयाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आहे.

ब्यूरो रिपोर्ट – आकाश ढाके, भुसावळ

Share on Facebook

Tweet

Follow us

Save